Dünya’nın iç çekirdeği günleri neden uzatıyor?
Dünya’nın iç çekirdeği ile manto arasındaki yerçekimsel etkileşim, gezegenin dönüş hızını değiştirerek gün uzunluğunda milisaniyelik oynamalara yol açıyor.
Dünya’nın derinliklerinde devam eden kuvvet mücadelesi, gezegenin kendi ekseni etrafındaki dönüşünü etkiliyor. Nature dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, 24 saatlik gün süresinde on yıllar içinde görülen birkaç milisaniyelik değişim, metalik çekirdekteki hareketlerden kaynaklanıyor.
Gezegenin merkezinde, büyük ölçüde demirden oluşan ve yaklaşık Mars büyüklüğünde olduğu belirtilen bir yapı bulunuyor. Katı iç çekirdek, erimiş dış çekirdeğin içinde bağımsız olarak dönebiliyor. Araştırmacılar Mathieu Dumberry ve Huifeng Zhang, iç çekirdek, dış çekirdek ve manto arasındaki etkileşimi incelemek için kapsamlı bir simülasyon geliştirdi.
Modelde çekirdeğin dönüşü etkileyen üç temel tork belirlendi. Sıvı dış çekirdeğin akışının, mantonun altındaki engebeli yüzeyle sürtünmesi mekanik tork oluştururken, çekirdeğin manyetik alanı mantodaki demir bakımından zengin bölgelerle elektromanyetik etkileşime giriyor. Üçüncü etkiyi ise iç çekirdeğin yoğun bölümlerini mantodaki yoğun kütlelere doğru çeken yerçekimi meydana getiriyor.
Simülasyon, gözlenen gün uzunluğu değişimleriyle en fazla örtüşen senaryonun yerçekimi torkunun baskın olduğu durum olduğunu gösterdi. Buna göre yerçekimi, iç çekirdeği manto ile aynı hizada tutmaya çalışıyor. Ancak dış çekirdekte batıya doğru ilerleyen akıntılar bu hizayı bozuyor; yerçekimi ise zamanla iç çekirdeği yeniden doğuya çekiyor.
2023’te sismik dalgalar kullanılarak yapılan bir çalışma, iç çekirdeğin 1960’lardan 2010’a kadar gezegenin geri kalanından biraz daha hızlı döndüğünü, 2010 sonrasında ise bu hareketin yavaşladığını ortaya koymuştu.
Araştırmanın sonuçları, Dünya’nın binlerce kilometre altındaki yapılarla ilgili çalışmalara da katkı sağlıyor. Ancak uzmanlar, okyanus ve atmosfer akıntıları gibi gün uzunluğunu etkileyebilecek başka unsurların modele dahil edilmediğine dikkat çekiyor. Ayrıca iç çekirdeğin geçmişteki dönüş hızı konusunda bilim insanları arasında tam bir görüş birliği bulunmuyor.
