Boraltan Köprüsü Olayı: 195 Soydaşın İadesi ve Etkileri

“Boraltan Köprüsü Olayı”, II. Dünya Savaşı döneminde Türkiye’ye sığınan Türk Cumhuriyetlerinden 195 Sovyet askerin geri verilmesiyle ilgili bir trajedidir. Bu olay, Türkiye’nin yakın tarihindeki acı anılardan biri olarak anılmaktadır.

Olayın 81. yıl dönümü, 18 Temmuz 1951 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde gündeme gelmiştir.

İlk Kez TBMM’de Ortaya Çıktı

Demokrat Parti Milletvekili Şevket Mocan, Adalet Bakanı Rüknettin Nasuhioğlu’na, Azerbaycanlı ve Özbek gibi Türk topluluklarından gelen sığınmacıların Sovyetler Birliği’ne iadesi hakkında bilgi talep eden bir soru önergesi sunmuştur. Bakan Nasuhioğlu, 1941-1945 yılları arasında Türkiye’ye sığınan 237 Sovyet vatandaşının iadesine karar verildiğini ve bunlardan 195’inin 6 Ağustos 1945 tarihinde Tıhmıs Sınır Kapısı’ndan geri verildiğini açıklamıştır.

Sovyetler 3 Türk’ü Vermedi

Sovyetler Birliği, savaşın sona ermesiyle birlikte kendi vatandaşlarının geri verilmesini talep etmiştir. Mayıs 1945’te Türkiye, Almanya veya Japonya ile savaş halinde olan devletlerin mültecilerinin iade edilmesini kabul etmiştir. Sovyetler de Türkiye’ye 3 Türk askeri teslim edeceğini belirtmiştir. Ancak Türkiye, 195 Sovyet vatandaşını teslim ederken, Sovyetler Birliği, geri vermesi gereken 3 Türk askeri için “izlerine rastlanamadı” bilgisini iletmiştir.

Türkiye de Diğer 42 Kişiyi Teslim Etmedi

Bunun ardından Türkiye, Yozgat’taki kampta bulunan 42 Sovyet vatandaşını da geri vermemiştir. Bu kişilerden isteyenlere Türk vatandaşlığı verilmiştir.

Sınırda Kurşuna Dizme İddiası

Olayla ilgili kamuoyunda farklı anlatımlar mevcut. 195 kişinin Türkiye tarafından iade edilmesinin ardından sınırda kurşuna dizildikleri iddia edilmiştir. Ancak bu konuda somut bir belge bulunmamaktadır ve 1951 yılında gündeme gelen olayda böyle bir iddiadan bahsedilmemiştir.

Komutanın İntiharı İddiası

İade işlemini gerçekleştiren Türk komutanının, bu olay karşısında intihar ettiği yönünde de iddialar bulunmaktadır. Ancak adı geçmeyen bir komutanın intihar ettiğine dair herhangi bir kayıt mevcut değildir.

Boraltan Değil Tıhmıs

Olayın ismiyle ilgili de dikkat çekici bir durum vardır. 195 askerin iade edildiği yer, Kars Akyaka’daki Tıhmıs Sınır Kapısıdır. Kayıtlarda Boraltan Köprüsü adında bir yer bulunmamaktadır. Ancak kamuoyunda bu isimle anılan olay, bazı roman ve şiirlerde işlenmiştir.

Cüneyt Arkın’ın Filmi Esinlendi

Bu olaydan ilham alınarak 1977 yılında Cüneyt Arkın ve Oya Aydoğan’ın başrollerini paylaştığı “Güneş Ne Zaman Doğacak” filmi çekilmiştir. Film, 195 kişinin Sovyetler Birliği’ne teslim edilmesi olayından esinlenmiştir. Cüneyt Arkın’ın canlandırdığı karakter, köprüden geçerken kurşuna dizilmektedir. Filmin sonunda, “1945 yılında sosyalist bir ülkeden Türkiye’ye iltica eden daha sonra düşmana teslim edilirken sınırda şehit edilen 150 Türk’ün aziz hatırasına atfedilmiştir.” yazısı ekranda görünmektedir.

Filmi Hedef Alan Bomba Maraş Katliamını Başlattı

19-26 Aralık 1978 tarihlerindeki Maraş Katliamı, Güneş Ne Zaman Doğacak filminin Kahramanmaraş’taki ilk gösterimi sırasında meydana gelen bir bombalı saldırı ile başlamıştır. Ülkücülerin merakla beklediği filmin gösterimine bomba atılması, sonraki günlerde yaşanacak kanlı olayların fitilini ateşlemiştir.